İçeriği Türk Ticaret Kanunu ile düzenlenen kambiyo senetleri, parayı temsil eden kıymetli evraklardır. Kambiyo senetlerinin en önemli iki özelliği “sıkı şekil şartlarına bağlı olması” ve “kendisinin düzenlenmesine dayanak oluşturan ticari ilişkiden bağımsız olması”dır. Bu iki özellik kambiyo senetlerinin ticarette güven oluşturması ve ticari hayatta sıklıkla kullanılması sonucunu beraberinde getirmiştir.

Kambiyo Senetleri içinde kullanımı en yaygın olanını Çek olarak belirtebiliriz. Çek’in çeşitli tanımları bulunmakla birlikte Türk Dil Kurumu tarafından “Bir kimsenin, satın aldığı hizmet veya ürün karşılığında para yerine verdiği ve karşılığı banka hesabından ödenen yazılı belge” olarak tanımlanmaktadır. Çek’i düzenleyen taraf Keşideci; alacaklı olan taraf Lehdar; çeki ödeyecek banka ise Muhatap olarak adlandırılmaktadır.

Türk Ticaret Kanunu’na göre bir Çek’in olmazsa olmaz şekil şartları aşağıdaki şekilde belirtilebilir.

  • Kambiyo senedi metninde “Çek” kelimesinin bulunması
  • Belirli bir bedelin, kayıtsız şartsız ödenmesi için havaleyi içermesi
  • Çek bedelini ödeyecek bankanın ticaret ünvanın yazılması
  • Ödeme yerinin yazılması
  • Düzenlenme günü ve yerinin olması
  • Düzenleyen kişinin imzasının olması
  • Banka tarafından verilen Seri Numarası ve Karekod’un bulunması

Belirtilen şekil şartlarından birinin eksikliği, ilgili belgenin çek olarak işleme alınmasını engellemektedir.

Yukarıdaki bilgiler ışığında ülkemizde çek kullanımının rakamsal boyutunu değerlendirmek için Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi’nin Çek Bilgileri Raporu’ndan yararlanabiliriz. İlgili rapora göre 2017 yılının ilk 11 ayında bankalara ibraz edilen 538 bin keşideciye ait 19 milyon adet çekin toplam tutarı 722 milyar TL olmuştur. Geçen yılın aynı dönemine göre çek tutarı %11 artarken keşideci sayısı %3, çek adedi ise %5 azalmıştır.

Raporda biraz daha geriye gidecek olursak 2010 yılından bugüne kadar bankalara ibraz edilen toplam çek tutarı her yıl en az %10 oranında büyüme göstermiştir. Yine aynı dönemde bankalara ibraz edilen çek adedi 20,4 milyon ile 23,2 milyon arasında dalgalanmasına rağmen ortalama çek büyüklüğü sürekli artmıştır. Özellikle toplam çek tutarında meydana gelen artış trendi, ticari hayatta çekin en önemli ödeme araçlarından biri olarak tercih edildiği görüşünü pekiştirmekte, aynı zamanda finans kuruluşlarına da “çek ile ödenen alacakların finansmanı” ya da “çek iskontosu” olarak anılan ürünlere daha fazla kaynak ayırma imkanı vermektedir.

Görsel: Serkan Kurt